“Ruth, waarom ga jij eigenlijk naar Compostela? Heb je zoveel op je kerfstok? Moet je je hemel zo gaan verdienen?”

Deze en andere vragen zijn mij de afgelopen maanden meermaals gesteld.

Om te begrijpen waarom een mens vandaag in deze eeuw op pelgrimstocht naar Compostela trekt, is het misschien interessant dat ik jullie eerst uitleg waarom mensen vroeger naar Compostela gingen, hoe het allemaal is begonnen.

“Santiago de Compostela “ is een samenvoeging van het Spaanse “Sant Jago”, dat afgeleid is van het Latijns “Sanctus Jacobus”.

Jakobus was één van de 12 apostelen van Christus, die, net als de andere apostelen het Christelijk geloof verspreidde.

Volgens de overlevering werd het lichaam van Jakob na zijn marteldood, door zijn leerlingen per boot over zee naar Galicië gebracht. Daar werd hij, samen met 2 leerlingen Athanasius en Theodorus begraven op de plaats die nu Santiago de Compostela heet.  Door de zware vervolging van de Christenen geraakten de graven van de 3 Heilige mannen in vergetelheid en werden ze door dicht struikgewas overwoekerd.

Eeuwen later, na vele oorlogen, ontdekte volgens een legende, de kluizenaar Pelayo , een marmeren grafkamer, op de plaats waar nu de kathedraal staat van Santiago de Compostela. Na een onderzoek werd verklaard dat de 3 sarcofagen wel degelijk de stoffelijke resten bevatten van de Heilige Jakobus en zijn 2 leerlingen.

Alfons II de Kuise, Koning van Asturië, ging als eerste pelgrim naar Sint-Jakobs graf, en stippelde zo de eerste en oudste pelgrimsroute uit.

Aanvankelijk trok het heiligdom in Compostela vooral bedevaarders uit het Noordelijk Spanje, vooral uit Galicië. De eerste pelgrims van buiten Spanje zijn vooral geestelijken, edellieden en ridders uit Frankrijk. De oudste bedevaart van over de Pyreneeën dateert van 951.

Pelgrimeren was lange tijd een hachelijke situatie door oorlogen, veroveringstochten en economische rampspoed. Maar ondanks het gevaar bleven de pelgrims toch komen. In de 12de Eeuw brak voor de pelgrimage naar Compostela een spectaculaire bloeiperiode aan. Het werd dé volksbedevaart bij uitstek, immens geliefd in héél Europa. Het Jakobus-heiligdom werd bezocht door mensen uit alle lagen van de bevolking, uit alle rangen en standen, vanuit alle windstreken van héél Europa, en zelfs uit klein-Azië.

Compostela groeide voor de massa uit tot één van de 3 belangrijkste christelijke bedevaartsoorden, dat zelfs de 2 bestaande, Jeruzalem (H. graf van Jezus) en Rome (graf van de apostel Petrus), overschaduwde.

Naast de vrijwillige devotie-bedevaarders (bedevaarders ter ere van verering, eerbied, aanbidding en geloof in Jakobus), ontstonden er ook de zogenaamde strafbedevaarders, gevangenen die door een kerkelijke of wereldlijke rechtbank werden verplicht om naar een of ander heiligdom vb. Compostela te pelgrimeren.

In een Heilig jaar of Jubileumjaar uitgeroepen door de Kerk, kon de pelgrim zelfs volledige kwijtschelding door God voor alle zonden ontvangen!

Maar na de bloeiperiode tussen de 12de en de 15de Eeuw, kwam het verval. Tussen de 16de en de 20ste Eeuw was er een periode van dalende populariteit. Mede door twijfel en kritiek die er gezaaid werd, de bloederige godsdienstoorlogen, de talrijke misbruiken en valse pelgrims, en niet te min de builenpest, de zogeheten ‘Zwarte Dood’, zorgden ervoor dat het pelgrimeren naar verre bestemmingen zoals Compostela op een laag pitje werden gezet.

Na het einde van de Tweede Wereldoorlog van de vorige Eeuw krijgt de 1000jaar oude pelgrimsweg naar Compostela opnieuw een stijgende populariteit. Elk jaar trekken meer dan 100 000 pelgrims uit alle hoeken van Europa naar Compostela. In de zogeheten Heilige jaren (2010, 2021, 2027, 2032…) ligt het aantal Compostela-gangers beduidend hoger…

Over Compostela vandaag

De tijd dat de kerkelijke of burgerlijke overheid als straf aan de misdadiger een voettocht naar Compostela oplegden, is voorbij.

Alhoewel, de boetetocht bestaat nog steeds.

Jongeren die zwaar over de schreef zijn gegaan, krijgen de kans om tijdens een 4 maanden durende voettocht naar Compostela, met zichzelf en met hun omgeving in het reine te komen.

Anderen zien hun tocht enkel als een sportieve prestatie…

Heel wat pelgrims vertrekken om culturele reden of om zich te laten raken door de schoonheid van de natuur…

Er zijn ook mensen op weg om een groot verlies te verwerken: het overlijden van een echtgeno(o)t(e), een moeder waarvan haar zoon gebroken heeft met zijn ouders en hoopt dat de tocht haar helpt om de pijn te verwerken…

Sommigen gaan op weg bij een nieuwe levensfase in hun leven: het lege nestsyndroom, pensionering…

En dan zijn er natuurlijk ook nog mensen die vertrekken vanuit hun geloofsovertuiging. Hun tocht is één lange meditatie met tijd en ruimte voor dankbetuigingen aan God. Maar voor velen is de term “geloof” vandaag de dag een te zwaar beladen term en raken we veel verder met de term “spiritualiteit”.

Sommigen vinden het haast gênant te moeten toegeven dat ze op weg zijn gegaan uit spirituele overtuiging. De praktijk leert ons echter dat de pelgrim, die aanvankelijk vertrokken is om een andere reden dan het spirituele, vaak tijdens zijn tocht geconfronteerd wordt met spiritualiteit.

“Ik ben onderweg pelgrim geworden.” “Ik ben vertrokken als toerist en aangekomen als pelgrim.” “Ik ben getroffen door de schoonheid en grootsheid van de natuur.” “Ik ben aangegrepen door de sterke band die er groeit onder de medepelgrims, de diepe universele vriendschap die er heerst onder elkaar.” “Ik ben niet in staat om te verklaren wat er onderweg allemaal gebeurt, hier gebeuren dingen die mijn eigen ik overstijgen.”

Wat er ook van zij, de tijd dat slaven de tocht aanvatten en betaald werden om “de hemel te verdienen” voor de grootlieden is definitief voorbij.

Merkwaardig zien we wel dat heden ten dage de moderne pelgrim steeds vaker zijn tocht laat sponseren om één of ander goed doel te ondersteunen …

Ik ben er één van …